„Ludzie płacą lekarzowi za pracę, za serce pozostają mu winni.” Lucius Annaeus Seneca Minor

Reumatoidalne zapalenie stawów

gościec

Dotykająca już blisko 350 tysięcy Polaków choroba, jaką jest reumatoidalne zapalenie stawów, w przypadku długotrwałego braku leczenia i braku odpowiedniej terapii prowadzi do kalectwa i zaburzenia sprawności ruchowej pacjenta.

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS – z łac. polyarthritis reumatoidea) znane również pod nazwą gościec przewlekle postępujący, bądź artretyzm, to choroba autoimmunologiczna, prowadząca, w przypadku braku leczenia, do zaburzeń w sprawności ruchowej pacjenta. Szacuje się, że dolegliwość dotyka już od 0,3 do 1,5% ogólnej populacji, a co roku przybywa od 8 do nawet 16 tysięcy nowych przypadków. Zwyczajowo choroba dotyka kobiety (trzykrotnie częściej niż mężczyzn) w wieku od 35 do 50 roku życia.

Ta układowa choroba tkanki łącznej, rozpoczyna się zwyczajowo od stanu zapalnego błony maziowej na skutek czego dochodzi do powstania nadżerek i destrukcji tkanek stawowych w związku z odcięciem chrząstki stawowej od płynu stawowego. W ten sposób, z czasem uszkodzeniu ulegają również ścięgna, ich pochewki, jak również więzadła i torebki stawowe, co prowadzi do zniekształcenia stawów, ograniczenia ich ruchomości, a nawet do kalectwa i śmierci pacjenta. RZS działa niekorzystnie nie tylko na stawy, ale w miarę postępu choroby, zmianom ulegają również poszczególne narządy, takie jak: serce, płuca, czy nerki. Dalszy postęp choroby niejednokrotnie prowadzi również do uszkodzenia układu nerwowego, zespołu Sjorgena, a także amyloidozy wtórnej.

RZS i jego przyczyny

Pomimo wielu badań przeprowadzanych pod kątem etiologii choroby, do dziś nie zdiagnozowano jej przyczyny. Domniema się, że za jej pojawienie odpowiedzialne mogą być takie czynniki, jak:

  • czynniki genetyczne – w przypadku dziedziczenia genu HLA-DRB pacjent jest bardziej podatny na wystąpienie dolegliwości, choć oraz częściej wskazuje się, że koniecznym ku temu są również inne czynniki, jak infekcje, czy palenie papierosów,
  • czynniki autoimmunologiczne – pobudzone do pracy limfocyty T uwalniają cytokiny prozapalne prowadząc od przyspieszenia transformacji stanu zapalnego w szybko postępujący. Dużą rolę odgrywają również limfocyty B prowadząc do produkcji autoprzeciwciał RF obecnych u około 80% chorych,
  • przebyte infekcje ( w tym infekcje wirusowe) – liczne infekcje mogą prowadzić do reakcji autoimmunologicznej. Nie bez znaczenia jest też podobieństwo i zgodność tkankowa między genami HLA DRB1 i HLA-DRB4 (obecna często u pacjentów ze zdiagnozowanym reumatoidalnym zapaleniem stawów).
Reumatoidalne zapalenie stawów – objawy

We wczesnej fazie choroby objawy zauważyć można po stronie małych stawów rąk i stóp, w postaci bólu i ich obrzęku występującego symetrycznie po obu stronach ciała. Niepokojącym objawem powinna być również poranna sztywność stawów, a także:

  • stany podgorączkowe i gorączka,
  • ogólne zmęczenie,
  • nadmierne pocenie,
  • brak apetytu,
  • utrata wagi,
  • mrowienie i drętwienie rąk,
  • ciepłe i zaczerwienione okolice stawów.

Ze strony małych stawów z kolei zaobserwować można:

  • ulnaryzację, czyli odgięcie łokciowe palców ręki,
  • podwinięcie dłoniowe paliczków dalszych,
  • zmiany w obrębie stawów w postaci tzw. „palca butonierkowego”, czy „łabędziej szyjki”.

Niepokojącym objawem wskazującym na stan chorobowy powinny być również guzki reumatoidalne, czyli nieduże zgrubienia występujące nie tylko pod skórą, ale również w niektórych narządach wewnętrznych (płucach, nerkach, sercu).

W przypadku zaawansowanej choroby zaobserwować można również:

  • dystrofie mięśniowe,
  • uszkodzenia stawu biodrowego, korzeni nerwowych,
  • uszkodzenie rdzenia kręgowego.
Powikłania

Postępująca choroba może prowadzić między innymi do powstania torbieli Bakera.

Diagnoza

Diagnoza choroby może przebiegać w kilku etapach. Po pierwsze na podstawie klasyfikacji choroby zgodnie z kryteriami ACR (Amerykańskiego Towarzystwa Reumatologicznego). W tym przypadku lekarz bierze pod uwagę kilka czynników:

  • zapalenie stawów rąk,
  • trwająca co najmniej godzinę sztywność poranna stawów,
  • zapalenie przynajmniej trzech 3 stawów,
  • zapalnie stawów występujące symetrycznie,
  • obecne guzki reumatoidalne,
  • obecność czynnika reumatoidalnego RF w badaniu krwi,
  • zmiany radiologiczne

Aby zdiagnozować dolegliwości pod kątem RZS koniecznym jest występowanie przynajmniej czterech czynników, przy czym cztery pierwsze winny utrzymywać się od co najmniej sześciu tygodni.

Badanie USG – kolejnym badaniem jest badanie usg. W obrazie zauważyć można nie tylko pogrubiałą, przerośniętą i obrzękniętą maziówkę, ale również ewentualne nadżerki.

Badanie RTG – uznawane za podstawowe badanie obrazowe w zdiagnozowaniu RZS badanie radiologiczne, wykaże w przypadku choroby uszkodzenia stawów, zwężenie szpary stawowej, jak również geody czy nadżerki. Widoczną może być również osteoporoza przystawowa i odwapnienie kości.

Badanie krwi – najczęściej przeprowadza się badanie na obecność czynnika reumatoidalnego RF, a także OB i czynnik CRP (im wyższe stężenie, tym ostrzejszy stan zapalny).

Leczenie

Leczenie w przypadku RZS przede wszystkim polega na odciążeniu zmienionych chorobowo stawów, jak również na odpowiednio dobranych ćwiczeniach i rehabilitacji (mowa tu o zabiegach – krioterapii, masażach, laseroterapii, czy jonoforezie).

Wprowadzone powinno być również leczenie farmakologiczne metotreksatem (MTX), a w przypadku nietolerancji na lek, należy włączyć sulfasalazyny lub leflunomid i działające przeciwzapalnie i immunosupresyjnie glikokortykosteroidy (GKS). Wskazanym jest również leczenie uzdrowiskowe.