“Ludzie płacą lekarzowi za pracę, za serce pozostają mu winni.” Lucius Annaeus Seneca Minor

Hemoglobina – badanie krwi Hb, HGB.

hemoglobina

Badania krwi: Hemoglobina, czerwony barwnik krwi.

Hemoglobina ( HB ) zawarta jest w erytrocytach i stanowi aż 90% ich masy.  Zbudowana jest z części białkowej i żelaza, tzw. grupy hemowej.  Hemoglobina należy do białek funkcyjnych i odpowiada za transport tlenu. W płucach wiąże cząsteczki tlenu (dzięki obecności atomu żelaza) a następnie oddaje tlen w tkankach wiążąc w to miejsce dwutlenek węgla. Dlatego krew bogata w tlen – płynąca w tętnicach ma kolor jasnoczerwony, a ta płynąca w żyłach, przenosząca znacznie mniej tlenu – ciemnoczerwony.

Czynniki wpływające na zdolność hemoglobiny do nasycenia tlenem

Zdolność hemoglobiny do przyłączania atomów tlenu zależy od:

  • ciśnienia cząsteczkowego CO2- wzrost powoduje spadek  zdolności wiązania tlenu przez hemoglobinę,
  • temperatury –  wzrost temperatury powoduje spadek  zdolności wiązania tlenu przez hemoglobinę,
  • ciśnienia cząsteczkowego tlenu- wzrost ciśnienia cząsteczkowego tlenu we krwi powoduje wzrost zdolności wiązania tlenu przez hemoglobinę,
  • pH  -podwyższone PH powoduje wzrost zdolności wiązania tlenu przez hemoglobinę.
Budowa hemoglobiny

Hemoglobina jest tetramerem złożonym z dwóch par  łańcuchów polipeptydowych. Dwie z nich to alfa złożone ze 141 aminokwasów, a dwie pozostałe to beta złożone ze 146 aminokwasów. Hemoglobina poza białkiem zawiera grupę prostetyczną, którą stanowi hem będący atomem żelaza dwuwartościowego Fe2+.  Łącznie tworzą grupę hemową. Każdy łańcuch polipeptydowy hemoglobiny połączony jest z jedną cząsteczką hemu. Każda z podjednostek tworzy osiem alfa helis i ma własną prostetyczną grupę hemową, więc może związać cztery cząsteczki tlenu. Hemoglobinę kodują dwa geny.

Po rozpadzie erytrocytów (w śledzionie) cząsteczka hemoglobiny rozkładana jest na aminokwasy (z globiny) i  biliwerdynę (z hemu), natomiast uwolnione atomy żelaza są transportowane do osocza i ponownie  wykorzystywane w procesie syntezy hemoglobiny. Biliwerdyna transportowana jest do wątroby, gdzie zostaje przekształcona w bilirubinę a następnie wydalona z żółcią do dwunastnicy.

Odmiany hemoglobiny:
  • Karbaminohemoglobina HHbCO2 – hemoglobina, w której do grup aminowych dołączone są cząsteczki CO2,  a w jej pierścieniu hemowym nie ma tlenu.
  • Oksyhemoglobina – hemoglobina, w której do hemu dołączona jest jedna cząsteczka tlenu (Hb408 ).
  • Methemoglobina – hemoglobina, która zamiast Fe2+ zawiera Fe3+ i nie jest zdolna do transportowania tlenu.
  • Karboksyhemoglobina HbCO – połączenie hemoglobiny z CO niezdolne do przyłączania tlenu, jej obecność jest przyczyną niedotlenienia i  asfiksji.
Badanie HB

Badanie HB polega na określeniu liczby erytrocytów w jednostce objętości, ilości hematokrytu, stężenia hemoglobiny (Hb), średniej objętości krwinek czerwonych MCV,  średniego stężenia hemoglobiny w krwince czerwonej (MCHC),  oraz zobrazowaniu wielkości i kształtów czerwonych krwinek.

Badanie polega na pobraniu krwi. Krew może zostać pobrana z:  żyły w zgięciu łokciowym, żyły znajdującej się na grzbiecie dłoni lub stopy,  z tętnicy udowej. U dzieci praktykuje się pobranie krwi z palca.
Badanie jest bezbolesne.

Przeciwwskazania do badania:

Przeciwwskazanie dotyczy wyłącznie miejsca pobrania krwi. Nie należy dokonywać wkłucia w obszarze objętym zakażeniem lub oparzeniem. Nie wolno również pobierać krwi z żyły ręki z wytworzoną przetoką do hemodializ.

Jak się przygotować do badania?

Badanie powinno być wykonane w godzinach porannych kiedy pacjent jest na czczo. Wcześniejsze spożycie posiłku może w sposób istotny wpłynąć na wyniki badania i dać fałszywy obraz stanu zdrowia pacjenta. Pacjenci, którzy przyjmują w sposób długotrwały leki powinni poinformować o tym lekarza lub pielęgniarkę. Osoby, które chorują bądź chorowały na zapalenie wątroby (każdego typu) i żółtaczkę powinny poinformować pielęgniarkę by zachowała szczególną ostrożność.

WARTOŚCI PRAWIDŁOWE HB
Hemoglobina, normy dla kobiet, mężczyzn i dzieci
Hemoglobina: normy dla kobiet, mężczyzn i dzieci
Stężenie podwyższone hemoglobiny – policytemia (nadkrwistość) lub poliglobulia
Możliwa przyczyna:
  • niedostateczna ilość tlenu dostarczana organizmowi z przyczyn zewnętrznych lub wewnętrznych,
  • choroby serca i płuc (hipoksja sercowa lub płucna),
  • nadmierne wydzielanie  hormonów spowodowane obecnością tkanki nowotworowej,
  • nadmierne wydzielanie  hormonów spowodowane zespołem mieloproliferacyjnym,
  • nadmierne wydzielanie  hormonów spowodowane zespołem Geisbocka,
  • stosowanie  dopingu,
  • uprawianie sportu wyczynowego,
  • ciąża,
  • choroby szpiku kostnego,
  • przebywanie na dużych wysokościach,
  • palenie tytoniu
  • odwodnienie
  • przyjmowanie karbamazepiny lub furosemidu.
Stężenie obniżone hemoglobiny anemia (niedokrwistość)

Możliwa przyczyna:

  • zaburzenia w obrębie grupy hemowej (niedokrwistość syderoblastyczna),
  • krwawienie np. z przewodu pokarmowego lub przy obfitych miesiączkach (niedokrwistość pokrwotoczna),
  • niedobór kwasu foliowego i/lub witaminy B12 (niedokrwistość megaloblastyczna),
  • niewydolność szpiku kostnego (niedokrwistość aplastyczna),
  • nieprawidłowy rozpad erytrocytów i/lub skrócenie czasu ich życia (niedokrwistość hemolityczna),
  • defekt genetyczny(HbS) (niedokrwistość sierpowatokrwinkowa),
  • niedobory żelaza ,
  • choroby przewlekłe,
  • błędy żywieniowe
  • przyjmowanie leków t.j. kwas acetylosalicylowy, chinina, erytromycyna, fenobarbital, metyldopa.

fot. www.flickr.com autor Scott Robinson